کد خبر: ۳۷۳۷۷
تاریخ انتشار: ۱۷ خرداد ۱۴۰۱ - ۱۲:۱۰
«ایران، فیروز و توران» حالا دیگر به نام‌های آشنایی برای همه‌ی ما تبدیل شده‌اند. مردم سه قلوهای ایران را به خوبی می‌شناسند و تولد یوزها و فرایند مراقبت از آن‌ها را با دقت دنبال می‌کنند. اتفاقی که با مرگ دو تو له یوز و انتشار اخباری درباره اشتباهاتی در نحوه مراقبت از آن‌ها به حاشیه رفت.
پاسخ به چند شبهه در برنامه تکثیر در اسارت یوزهای ایرانی زیست بوم/ منصوره محمدی*: «ایران، فیروز و توران» حالا دیگر به نام‌های آشنایی برای همه‌ی ما تبدیل شده‌اند. مردم سه قلوهای ایران را به خوبی می‌شناسند و تولد یوزها و فرایند مراقبت از آن‌ها را با دقت دنبال می‌کنند. اتفاقی که با مرگ دو تو له یوز و انتشار اخباری درباره اشتباهاتی در نحوه مراقبت از آن‌ها به حاشیه رفت. برخی از صاحب نظران به شرایط نگهداری از توله یوزها انتقاد داشتند و برخی دیگر یک گام عقب‌تر رفته و فرایند کلی تکثیر در اسارت یوزها را نادرست دانستند و محل نگهداری از «فیروز و ایران» را انتخابی اشتباه عنوان کردند و خواستار توقف تکثیر در اسارت یوزها شدند. 

مرتضی پورمیرزای مدیر عامل انجمن یوزپلنگ ایرانی در گفت و گو با زیست بوم با اشاره به تنها اقدام موفق دنیا در تکثیر جمعیت یوزپلنگ‌ها در آفریقای جنوبی از الگوبرداری ایران از این روش می‌گوید و معتقد است که چاره‌ای جز این کار نداریم. او با اشاره به بحرانی بودن جمعیت یوزها در ایران از آینده آن‌ها سخن می‌گوید که در ادامه این گفت و گو را می‌خوانیم: 

پورمیرزای در پاسخ به این سوال که برخی معتقدند که پروژه احیای جمعیت یوزپلنگ ایرانی در اسارت باید متوقف شود و روش‌های دیگری جایگزین شود می‌گوید: برای اجرای این پروژه چند دلیل وجود داشته و باید ببینم که آیا این دلایل هنوز پابرجا هستند یا خیر. یکی از دلایل این بود که تعدادی یوز در اسارت داشتیم که باید فکری برای آن‌ها می‌شد. کسانی که کار حفاظت انجام می‌دهند طراحی را باید به گونه‌ای انجام می‌دهند که حفاظتی‌ترین کار ممکن باشد و بیشترین اثر مثبت را در حفاظت از گونه و همچنین حیات وحش داشته باشد. به همین دلیل انجمن یوزپلنگ ایرانی پیشنهاد داد که در فنس‌های بزرگ و در شرایط نیمه طبیعی یوزها تکثیر شوند تا طبیعی‌ترین حالت ممکن برای نگهداری از آن‌ها لحاظ شود. مرتضی پورمیرزای

نمونه موفق این اقدام در آفریقای جنوبی انجام شد که تنها جایی در دنیا است که جمعیت یوزها رو به رشد است چرا که فنس‌های بزرگ نیمه طبیعی را برای تکثیر در اسارت یوزها انتخاب و استفاده کردند. 

مدیر عامل انجمن یوزپلنگ ایران در واکنش به اینکه چرا شیوه نگهداری از یوزها در آفریقا تا این اندازه موفق بوده اما در ایران نه؟ معتقد است: نکته در شیوه استفاده از این فنس‌ها است. در آفریقا مبنا بر این نبوده که یوزها را وارد فنس کنند، بلکه انسان‌ها را از فنس‌ها دور نگه داشتند. این نکته مهمی است و ما قصد نداریم حیوانات را وارد فنس کنیم و از آن‌ها نگهداری کنیم، بلکه توسعه را به گونه‌ای دهیم که انسان وارد این فضا نشود و در بخش‌هایی ناگزیریم که این اتفاق رخ دهد. البته که نظر ما هم این نبوده است همه مناطق حضور یوز را فنس کشی کنیم چرا که شرایط ایران با شرایط آفریقای جنوبی متفاوت است. قانون مالکیت زمین در ایران و آفریقای جنوبی کاملا متفاوت است. اما در هر صورت این مدلی است که در آفریقا جواب داده و باید ببینیم با توجه به شرایط خودمان در ایران چه استفاده‌ای از این مدل می‌توانیم داشته باشیم. 

پیشنهاد ما این بود که اجازه دهیم یوزها در فنس‌های بزرگ جفت گیری کنند، شکار کنند و وحشی باشند. اما تا الان به این نقطه نرسیدیم و در حد تکثیر در اسارات و در فنس‌های کوچک پروژه پیش رفته است و پروژه به مدلی که بتوان از آن دفاع کرد نزدیک نشده است.
اما نکته این است که برای حفاظت از یوزها باید چکار می‌کردیم؟ آیا باید منتظر می‌ماندیم تا یوزها بمیرند؟ یا باید لقاح مصنوعی در محیط آزمایشگاهی را انتخاب می‌کردیم و دستاورد دامپزشکی-زیست‌شناسی برای آن تعریف کنیم؟ خیر دغدغه ما اصلا چنین چیزی نیست و زنده نگه داشتن یوز در اسارت  دستاورد حفاظتی بوده است. وقتی گزینه تلقیح مصنوعی نیست، نیاز است که یک نر بالغ داشته باشیم و حتی اگر در طبیعت باشد نیز باید آنرا به محیط اسارت برد تا جفت گیر رخ دهد. اما آنچه که در توران رخ داد این است که در جلسات برگزار شده اصلا حرفی از توران زده نشد و قرار نبود از ابتدا در توران رخ دهد، بلکه قرار بود در یزد اتفاق افتد چرا که نرهای زنده‌ای دارد که ماده ندارد و همه چیز برای اجرای پروژه در یزد مشخص و نهایی شده بود اما پروژه به دلایلی به توران منتقل شد. 

در هر صورت تصمیم گرفته شده است و شرایط در توران هم وحشتناک نیست که بگوییم در اولین فرصت یوزها را از آنجا خارج کنیم. هزینه انجام شده و برای استفاده از فنس ۷۰۰ هکتاری موجود نیز دلایلی وجود داشت و اگر به عقب برگردیم نظر ما این است که یزد گزینه معقول‌تری برای تکثیر بود. اما اینگونه نیست که در توران نیز اتفاقی رخ نداده باشد و اتفاقا دستاورد نیز داشته است و اینکه یک روند کامل تولید مثلی طی شده که یک دستاورد بزرگ است. 

اما باید این دستاورد بزرگ را بخشی از پازل حفاظت این گونه بدانیم که پیش نیازی برای حفظ گونه یوز است و باید مشکلات را دید و برای آن راه حل پیدا کرد. 

او تاکید دارد که در هر صورت باید این اقدام را انجام دهیم و یک جمعیت پشتیبان داشته باشیم و ادامه می‌دهد: به رقم اینکه مدام سیاه نمایی می‌شود که اصلا امکان احیا ندارد و شانس آن خیلی کم است و بسیار پیچیده است، باید بگویم اصلا پیچیده نیست و در آفریقا دیدیم یوزی را که مادر نداشته و توسط انسان و به صورت دستی شیر خورده آموزش دید و شکار و زادآوری کرد و آنرا به طبیعت آزاد کردند. ما راه چاره‌ای جز این کار نداریم.

 پور میرزای در باره شرایط جمعیت یوز در ایران اینگونه توضیح می‌دهد: جمعیت یوز در ایران وضعیت خوبی ندارد و هیچ ادعایی مبنی بر اینکه جمیعت یوز بالای ۵۰ فرد نداریم. براساس علم ژنتیک اگر جمعیت در بلند مدت بخواهد بماند و دوام بیاورد، باید حداقل ۵۰ فرد از آن جمعیت را داشته باشیم که اولا امکان دسترسی به هم در شرایط برابر داشته باشند و بتوانند زادآوری کنند و مشکل ژنتیکی هم نداشته باشند. 
یوزهای ایران هم مشکل ژنتیکی دارد، هم اینکه ۵۰ فرد نیستند بعلاوه همه آن‌ها در یک مکان نیستند و شانس برابری ندارند و در نتیجه اوضاع یوز در ایران خیلی بدتر از چیزی است که فکر می‌کنیم. الان سه ماده بالغ جدا از مادر می‌شناسیم که دو تای آن‌ها در سال ۱۴۰۰ توله داشتند و امیدواریم یکی از آن‌ها امسال توله دار شود. عمق شجره نامه یوزهای ما دو نسل است و بیشتر از این نشده است و دوره زندگی آن‌ها در ایران همینقدر کوتاه است. 

وی در واکنش به اینکه برخی که می‌گویند جمعیت‌های یوزپلنگ خارج از مناطق حفاظت شده و مورد پایش وجود دارد می‌گوید: آیا در مناطق خارج از تحت حفاظت سازمان محیط زیست منطقه‌ای با این حد از کیفیت وجود دارد که یوزها بتوانند در آنجا زندگی کنند؟ در حاشیه و داخل مناطق تحت حفاظت یوزهای ما می‌میرند چه برسد به خارج از این مناطق! کسانی که چنین حرفی می‌زنند یا تصور صحیحی از زیستگاه ندارند یا نمی‌دانند در زیستگاه‌ها چه خبر است. 
مدیر عامل انجمن یوزپلنگ ایرانی درباره پیشنهاد تلقیح یوزهای ایران با یوز آفریقایی توضیح می‌دهد: اقدامی که می‌شود انجام داد این است که از رحم جایگزین یوز آفریقایی استفاده کرد که توله‌ها را به دنیا بیاورد که یک روش است اما وقتی می‌توانیم در شرایط طبیعی این کار را انجام دهیم، فعلا اولویتی در این کار نمی‌بینم.


مطالب مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
پربحث ترین عناوین