افول اخلاق محیط زیستی در بازی های سیاسی
سعید یوسف پورزیست بوم/ سعید یوسف پور*: یک کنشگر محیط زیست همواره پایند اخلاق محیط زیستی است. در طول سال های فعالیتم در حوزه محیط زیست به این باور رسیده ام که لازمه حفاظت از محیط زیست التزام و رعایت اصول اخلاقی محیط زیست می باشد و اساس این اصول اخلاقی احترام به همه موجودات و مخلوقات خداوند است. 

کسی که برای حفظ حیات، حرمت قائل می شود؛ لاجرم به طریق اولی به فرد فرد انسان ها نیز احترام می گذارد. باورم این بوده است که بر خلاف سیاستمداران و سیاست بازان بی اخلاق، یک کنشگر محیط زیست در هر جایگاه و مقامی که باشد، هیچگاه برای اثبات خود به نفی دیگران نمی پردازد و برای این مهم، توانمندی ها و نتیجه فعالیت هایش را عرضه می کند و کتمان خدمات دیگران را پله ای برای خوب نشان دادن خود، نمی سازد.

اعتقاد دارم محیط زیست و فعالیت های با محور محیط زیست نباید با مسائل سیاسی آغشته شود یا اینکه محیط زیست به عنوان ابزاری در دست سیاست بازان قرار گیرد. همانگونه که انحلال سازمان حفاظت محیط زیست در مجلس قبل را حرکتی کاملا سیاسی و دور از عقلانیت می دانستم و بیان کردم، امروز نیز نفی کامل خدماتی که درگذشته انجام شده را حرکتی غیر اخلاقی و دور از موازین و چارچوب کنشگران محیط زیست می دانم. 

به دور از نفی خدمات ارزنده و ضعف های مشهودی که در دوره های پیشین محیط زیست وجود داشت، دولت یازدهم قدم های مثبتی در حوزه محیط زیست مخصوصا در زمینه تدوین ضوابط، قوانین و مقررات برداشته، به نظرم در بخش هایی آنقدر دست دولت برای دفاع پر است که لزومی برای انکار برخی کارهای مثبتی که قبلا صورت گرفته، نباشد.

چند روز پیش خبری در کانال خبری رسمی سازمان حفاظت محیط زیست کشور مبنی بر احیای تالاب گندمان طی دوسال گذشته منتشر شد. بخشی از خبر منتشره را عینا نقل می کنم: " تالاب گندمان که تا سه سال پیش به سرعت روند خشک شدن را طی کرده بود، دو سال است با اجرای طرح احیا، زندگی به آن بازگشته است" .

حال آنکه واقعیت به گونه دیگر است. پس از احداث بند ذخیره آب در حدود دو دهه پیش بر روی تالاب چغاخور در استان چهارمحال و بختیاری و ممانعت از خروج حقابه تالاب گندمان از چغاخور، عملا خشکی تالاب گندمان آغاز شد و به دلیل بافت و ساختار بستر تالاب گندمان، هر سال آتش سوزی های گسترده زیر سطحی در این تالاب رخ می داد که گسترده ترین آن به مدت چهل شبانه روز در سال 88 اتفاق افتاد. در آن زمان تلاش رسانه ای فعالان محیط زیست تا حد زیادی باعث روشن شدن اذهان عمومی در خصوص اهمیت تالاب و خطرات متوجه آن، شد. 

در سال 89 زمانی که من تصدی اداره کل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری را برعهده گرفتم یکی از اصلی ترین اولویت های کاری ام را توجه به احیاء و حفاظت از تالاب ها قرار دادم.

 از ابتدای سال 90 تدابیر لازم برای پیشگیری از حریق در تالاب گندمان اتخاذ شد؛ حضور سه محیط بان تمام وقت در محل تالاب، ایجاد مرکز مدیریت تالاب ها در اتاقی در ساختمان شهرداری و بعدا ساختمان بخشداری گندمان، استقرار خودرو کمک دار، تراکتور، تانکر های حمل آب، دوکیلومتر لوله برزنتی، پمپ های لجن کش، کانسک برای استقرار محیط بانان و... از جمله اقداماتی بود که همان سال اول اجرای برنامه احیاء، باعث شد هیچ آتش سوزی در تالاب رخ ندهد.

در گام بعدی با همکاری تشکل مردم نهاد تسنیم، کارگاه های مشورتی و آگاه سازی برای جوامع محلی، کشاورزان و شوراهای اسلامی شهر و روستا برای جلب مشارکت برگزار شد.

در آبان 1390 طی سفر استانی هیات دولت به استان چهارمحال و بختیاری، کلنگ احداث مرکز مدیریت تالاب های چهارمحال و بختیاری در حاشیه تالاب گندمان توسط مهندس محمدی زاده؛ رئیس وقت سازمان حفاظت محیط زیست بر زمین زده شد.
تالاب گندمان
تالاب گندمان
تالاب گندمان، زمستان سال 92/ عكس: محمود رئيسي، خبرگزاري ايرنا


در بهار و تابستان 91 با تلاش  شبانه روزی محیط بانان و حمایت و همراهی مردم محلی، بند خاکی موقتی در خروجی تالاب (اشکفت زلیخا ) احداث شد و همزمان با آب تامین شده توسط کشاورزان منطقه، حدود ده درصد از مساحت تالاب آبگیری شد که عملا با آبگیری ده درصد سطح تالاب درمرداد ماه سال 1391 زندگی مجدد به بخشی از تالاب گندمان بازگشت. 

در سال 1392 با احداث بند خاکی مستحکم بر خروجی تالاب و مدیریت روان آب های فصلی بارندگی، عملا حیات کامل به تالاب گندمان بازگشت. در همان سال کار احداث ساختمان مرکز مدیریت تالاب ها (پاسگاه محیط بانی تالاب گندمان) و ساختمان پاسگاه محیط بانی چغاخور از محل اعتبارات ملی در حال انجام بود. در بهمن ماه سال 92 در شهر تبریز همزمان با روزجهانی تالاب ها، من و تیم تحت مدیریتم به دلیل تلاش های موثر برای احیاء و حفاظت تالاب گندمان توانستیم عنوان قهرمان تالاب کشور در بخش دولتی را کسب کنیم.

در تابستان سال 93 احداث ساختمان مرکز مدیریت تالاب ها (پاسگاه محیط بانی تالاب گندمان) به پایان رسید و در این ساختمان که مجهز به تجهیزات انرژی خورشیدی بود، محیط بانان مستقر شدند. در همان زمان برای اولین بار بعد از سالیان متمادی، در تالاب گندمان سیزده گونه پرنده آبزی و کنار آبزی، زادآوری داشتند.

 با این اوصاف اجرای "طرح احیای تالاب گندمان"، نه دو سال پیش، بلکه از سال 89 کلید خورد و در دو سال پیش عملا به نتیجه کامل رسید. مسئولان امر تلاش هایی از جمله ترمیم بال های شمالی و شرقی بند خاکی به منظور ممانعت از ورود آب به زمین های کشاورزی  یا احداث اتاقی برای تجهیزات و خودرو مدیریت بحران در کنار ساختمان اصلی مرکز مدیریت تالاب برای تکمیل کارهای گذشته انجام دادند. اما انکار اقدامات دوره قبل و ثبت چنین رویدادی به نام خود، اتفاقی ناخوشایند و غیر اخلاقی است و زنگ خطر بزرگی برای مدیریت محیط زیست خواهد بود. 

محیط زیست کشور از چالش های زیادی رنج می برد و تلاش هایی منجر به نتیجه ای که به جلوگیری از تخریب یا احیای اکوسیستم های آسیب می انجامد، بارقه های امید و خوشحالی را در دل دوستداران محیط زیست زنده نگه می دارد. همه افرادی که مدعی کنشگری محیط زیست هستند - از جمله خود من- باید تلاش کنیم قبل از هر اقدامی، اخلاق محیط زیستی را در روح، روان، جان و دل خود نهادینه کنیم.

 شکی نیست که مقامات عالی دولت به ویژه خانم دکتر ابتکار به هیچ وجه راضی نیستند که عده ای برای مثبت نشان فعالیت های خود، متوسل به اخبار عملکرد کذب و انکار خدمات گذشته شوند.

*مدیرکل سابق حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری