کد خبر: ۳۶۲۸۶
تاریخ انتشار: ۲۹ اسفند ۱۳۹۷ - ۰۸:۲۱
رسم انجام شادباش در زمانهاى شادمانى همانند تولد کودک، سالروز تولد، ازدواج، مراسم تاج‏گذارى، یا اعیاد ملى یا دینى اجرامى‏شود.
زیست بوم - گردشگری: رسم انجام شادباش در زمانهاى شادمانى همانند تولد کودک، سالروز تولد، ازدواج، مراسم تاج‏گذارى، یا اعیاد ملى یا دینى اجرامى‏شود. در دروه ساسانى اصطلاح «آفرین» شاید براى اظهار تبریک رایج بوده است. (آفرین موبدان موبد در نوروزنامه، ص ۱۸ وخواندن آفرین در شاهنامه؛ مسکوI، ص ۱۳۵ بیت ۷۰۳). اصطلاحات «دعا» و «تهنیه» در منابع به نظر مى‏آید که ترجمه آفرین باشد.

تولد و زاد روز: قدیمى‏ ترین سند درباره جشن تولد در ایران به هرودت برمى‏گردد (۱٫۱۱۳). بنابر گفته او ایرانیان زاد روزهاى خود رابا جشنهاى باشکوه قربانى کردن حیوان و دادن غذا برگزار مى‏کردند. با شکوه‏ترین ضیافت در کاخ سلطنتى در دوره هخامنشیان در زاد روزپادشاه هخامنشى بود. تنها روزى در سال که پادشاه سر خود را با صابون مى‏شست و به پخش کردن هدایا مى‏پرداخت (۹٫۱۱۰). در دوره‏ساسانیان هم احتمالاً جشن‏هاى زاد روز برگزار مى‏شد اما سندى در این مورد در دست نداریم. در شاهنامه اشارتى به مراسم تبریک گویى‏در موقع تولد هست، مثلاً شادمانى بسیار به هنگام تولد رستم و فرستادن نامه شادباش سام به زال، پدر رستم، و یا شاد باش موبدخطاب به فریدون به هنگام تولد منوچهر. (شاهنامه مسکو I، صص ۱۰۸ ابیات ۱۵۲۶ – ۴۰٫ ص ۲۴۰ و ۴۸۵) این موارد را مى‏توان‏ بازتابى از انجام این مراسم در دوره ساسانیان دانست.

نشانه‏ هایى از این رسم در دوره‏هاى نخستین اسلامى دیده مى‏شود. مثلاً روز تولد عضدالدوله آل بویه (۳۸ – ۹۴۹ / ۳۳۸ – ۷۲)براساس سال شمسى جشن گرفته مى‏شد. مجلس با شکوهى برپا مى‏گردید نخست منجم دربار زمین ادب مى‏بوسید و به او تبریک‏مى‏گفت، سپس رجال دولت و عمال و دبیران بزرگ تبریک مى‏گفتند و شاعران هم به خواندن اشعارى که به این مناسبت سروده بودندمى‏پرداختند. (یاقوت. معجم‏الادباء، ج ششم، ص ۲۵۸؛ فقیهى ۱۳۴۷ ش، ص ۸۴ به بعد، همو، ۸۷۹۱ / ۱۳۵۷، ص ۳۴۷). عضدالدوله‏که به احیاى فرهنگ ایرانى علاقمند بود، باید الگوى خود را از ساسانیان گرفته باشد.

مدرک عینى از تبریک روز میلاد در طول دوره‏هاى متوالى تا بعد از نیمه قرن نوزدهم وجوددارد. در سالهاى اخیر، تحت تاثیر تمدن غرب، برگزارى جشن تبریک براى سالگرد تولد بیشتربراى افراد کمتر از بیست سال معمول است. برگزارى مراسم زاد روز براى خاندان پهلوى نیزمعمول بود.

زردشتیان به طور سنتى روز میلاد زردشت را در ۶ فروردین (خرداد روز، بنابر تقویم سنتى‏زردشتى) برگزار مى‏کنند و در آن روز به یکدیگر تبریک مى‏گویند.

ازدواج: اسناد تاریخى کمى درباره تبریک در هنگام ازدواج در دست است. در شاهنامه‏اشاره‏اى به ازدواج رستم و تهمینه است که اطرافیان به آنها تبریک مى‏گویند. (مسکو II، ص‏۱۷۶، ابیات ۹۴ و بعد از آن). در منظومه ویس و رامین نیز در یک مورد اشاره‏اى به شادى و درّ وگوهر افشاندن به مناسبت ازدواج رامین با گل است. (فخرالدین اسعد گرگانى، ص ۲۴۳)

در دوران معاصر نیز جشن‏هاى ازدواج دربارى باشکوه تمام برگزار مى‏شد (گاهنامه پنجاه‏سال شاهنشاهى پهلوى، بى‏جا، بى‏تا، صص I، ۱۳۶ – ۰۷۱، II، ۱۲۸۶)

مراسم تبریک و جشن سالگرد ازدواج در ایران امروز در سده اخیر در میان خانواده‏هاى مرفه‏ایرانى متداول شده و تقلیدى از فرهنگ غرب است.

تاج‏گذارى: مراسم تاج‏گذارى در شاهنامه (مسکو I، صص ۸۱ – ۱۳۶) و در منابع نخستین‏اسلامى بیان شده است (مثلاً طبرى I، صص ۸۹۶ .۸۷۱ .۸۴۶ .۸۳۴ – ۳۵؛ ثعالبى، غرر، صص‏۵۳۶ .۵۳۲ – ۳۳ .۵۰۷ – ۰۹ .۴۹۸ – ۹۹ .۴۸۰ – ۸۱). اطلاعاتى که در این منابع منابع آمده است‏خصوصاً از خداى نامگ نقل شده است و بنابراین شاید بازتابى از روش دربار ساسانى باشد. درپاسخ به شادباش دولتمردان، شاه خطابه‏اى در تفصیل کشوردارى، در عدالت گسترى، ضرورت‏فرمانبردارى از پادشاه و موضوعاتى مشابه ایراد مى‏کرد.

هیچ مدرکى درباره تاج‏گذارى پادشاهان در ایران قبل از قرن هفدهم در دست نیست.جهانگردان اروپایى توضیحاتى جزئى درباره تاج‏گذارى شاه سلیمان صفوى (۴۹-۷۶۶۱) / ۱۰۷۷ – ۱۱۰۵در نوشته‏هاى خود آورده‏اند. در این مراسم بزرگان دربار به حضور او بار یافتند و به اوتهنیت گفته‏اند (kaempfer,pp 35-37؛ Chardin,IX,pp.094، به بعد). همچنین توضیحاتى ازمراسم تاج‏گذارى پادشاهان قاجار و پهلوى در کتابها آمده است. (براى مثال، در مورد تاجگذارى‏محمدعلى شاه قاجار نک‏Aubin pp.131,به بعد.؛ و گاهنامه صص ۱۵۳ – ۵۵).

سال نو (نوروز): اطلاعات چندانى درباره آئین‏ها و مراسم مربوط نوروز که تا دوران ساسانى‏وجود ندارد. به نظر مى‏رسد که نجیب زادگان دربار هخامنشى، درباریان، نمایندگان مردم وسرزمین‏هاى تابعه و غیره به حضور شاه بار مى‏یافتند تا هدایا را اهدا کنند و احتمالاً تبریکات‏خود را بیان نمایند. برخى از این گونه مراسم در تخت جمشید به صورت نقش برجسته به‏تصویر کشیده شده است. (walser، p 20؛ Olmstead، p572) از دروه ساسانیان تنها به منابع‏فارسى و عربى مى‏توان استناد کرد. براساس گزارش بیرونى (آثارالباقیه. صص ۲۱۸ – ۱۹)،جشن‏ها شش روز ادامه داشت و در هر روز نماینده طبقه خاصى از مردم به حضور پادشاه بارمى‏یافت. آنها به پادشاه تهنیت مى‏گفتند و هدایاى خود را تقدیم مى‏کردند و از او انعام دریافت‏مى‏کردند. (قس. قزوینى صص ۸۰ – ۸۱). نخستین کسى که براى تبریک گفتن به حضور ملوکانه‏مى‏رسید فردى خوش سیما بود که او را «خجسته» مى‏نامیدند. دیگر افراد که حامل هدایا براى‏پادشاه بودند در پى او مى‏آمدند. سپس حاجبان به حضور مى‏رسیدند. (دمشقى، ص ۲۸۸؛منسوب به جاحظ صص ۳۶۰ به بعد.)

در متنى منسوب به ابن مقفع (grignaschi,pp .921 ,40 – 301) گزارش شده است که در نوروزکسانى که در باریابى عمومى پذیرفته مى‏شدند در دربار براساس موقعیت اجتماعى خود به‏صف مى‏ایستادند. پادشاه تاج خود را بر سر مى‏گذاشت، خداوند را سپاس مى‏گفت، و خطبه‏اى‏مى‏خواند. سپس دبیربد، موبدان موبد، وزیران، و ارتشتاران سالار (رئیس لشکر) سخنان‏تبریک‏آمیز خود را ایراد مى‏کردند. در پایان پادشاه خطبه دیگرى را بیان مى‏کرد. نمونه‏اى ازتبریک موبدان موبد خطاب به شاه در نوروزنامه ذکر شده است (ص ۱۸). روایت دیگر از چنین‏شادباش‏هایى در بخشى از تفسیر کهن نقل گردیده است. (صص ۱۲ به بعد؛ صادقى، صص ۱۰۷به بعد).

درباره شیوه‏هاى سلام و تبریک نوروزى در دوره اسلامى اطلاعات اندکى در دست داریم. امارسم هدیه دادن به خلفا در نوروز در عهد اموى رایج شد. نخستین کسى که رسم اهداى هدیه درنوروز را رواج داد حجاج بن یوسف، فرماندار اموى (۴۱۷ – ۱۶۶ / ۴۱ – ۹۵) در عراق بود. (آلوسى‏ص ۳۵۰)؛ این رسم را عمر بن عبدالعزیز برانداخت، اما در دوره یزید بن عبدالملک (۳۲ – ۰۲۷ /۱۰۱ – ۰۵) احیا گردید. (یعقوبى، تاریخ II، صص ۳۶۶ – ۳۷۶). با بالا گرفتن اهمیت ایرانیان درامور دیوانى عباسیان، نوروز و مهرگان (شانزدهمین روز مهر) طبق رسوم رایج در دربار جشن‏گرفته مى‏شد. (مسعودى، مروج، VII، صص ۲۷۷ – ۷۸).

در دوره صفویه، توصیفاتى از جشن‏هاى نوروز، و تبریک گفتن در این ایام ، در گزارشهاى‏سیاحان خارجى یافت مى‏شود. (براى مثال، شاردن، II، صص ۶۶۲ به بعد). براساس این‏گزارشها، درباریان، نجیب زادگان و دیوانیان از طرف پادشاه پذیرفته مى‏شدند و تبریک عرض‏مى‏کردند. مشابه چنین مراسمى در زمان قاجاریه مرسوم بوده است (اعتمادالسلطنه، روزنامه‏خاطرات، صص ۴۶ – ۳۶؛ Brugsch،II، pp 643 به بعد.؛ polak I، بخش ۲۱). این مراسم با برخى‏تغییرات در دوره پهلوى ادامه داشت. (گاهنامه، صص ۲۷۰ .۱۰۸).

از قدیم نوروز مهمترین مراسمى بوده است که ضمن آن ایرانیان به یکدیگر تبریک‏مى‏گفته‏اند، و مراسم تبریک گفتن هم به صورت رسمى و هم به صورت خصوصى برگزارمى‏شده است.

در طول ملاقاتهاى نوروزى ایرانیان عباراتى همانند «عید شما مبارک»، «تبریک عرض‏ مى‏ کنم» و «صد سال به این سال‏ها» به هم مى‏ گویند.

بر اساس نوشته فریدالملک (ص ۴۰)، میرزا ملکم‏خان (۸۰۹۱ – ۳۳۸۱/ ۱۲۴۹ – ۱۳۲۶ ) که ‏در مقام وزیر مختار ایران در لندن خدمت مى‏کرد، رسم فرستادن کارت تبریک در نوروز را درایران پایه‏گذارى کرد. این کار احتمالاً از فرستادن کارت کریسمس در غرب تقلید شده است.معمولاً کارتهاى تبریک با تصاویرى از گل‏ها و گیاهان، نقش‏هاى مینیاتورى یا تصویرهایى ازآثار باستانى ایران مانند تخت جمشید و مساجد معروف (خصوصاً بعد از انقلاب ۱۳۵۷ ش /۸۷۹۱) تزیین یافته است.

نقش‏ هاى مینیاتورى بیشتر اوقات از تصاویر شاهنامه اخذ شده‏اند و ازآنجا که جمشید آغازگر نوروز به شمار مى‏رود تصویرهاى بر تخت نشستن. او یکى ازمعمولترین نقشهاى روى کارتهاى تبریک در دوران پهلوى بود. بدل یا تقلید از نقش‏هاى‏مینیاتورى پیشى اثر نقاشان معاصر نیز بر روى کارتهاى تبریک دیده مى‏شود، همراه با جملاتى‏متداول مانند «نوروزتان پیروز باد»، «براى عرض تبریک». و مانند آن.
نام:
ایمیل:
* نظر:
پربحث ترین عناوین